ورود «اولین ماشین برقی در ایران» را می توان یکی از مهم ترین نقاط عطف صنعت حمل ونقل کشور دانست؛ مسیری که سال ها فقط در حد طرح و ایده باقی مانده بود و بسیاری تصور می کردند تحقق آن در شرایط فعلی اقتصادی و صنعتی، بسیار دور از ذهن است. در سال هایی که جهان با سرعت به سمت خودروهای کم مصرف، پاک و هوشمند حرکت می کرد، ایران همچنان درگیر تولیدات سنتی و خودروهای مبتنی بر سوخت های فسیلی بود.

اما در نهایت نقطه ای فرا رسید که ساخت یک خودروی الکتریکی داخلی به عنوان یک دستاورد واقعی نه فقط روی میز طراحی، بلکه روی خط تولید و حتی خیابان ها دیده شد. این اتفاق گرچه با فراز و نشیب های فراوان همراه بود، اما توانست نگاه جدیدی را به توان مهندسی داخلی و ظرفیت صنایع دانش بنیان در کشور باز کند.

این خودرو نشان داد که مسیر توسعه فناوری الکتریکی هرچند دشوار، اما غیرممکن نیست. «اولین ماشین برقی در ایران» نه تنها پاسخی به نیاز بازار مدرن و نگرانی های زیست محیطی بود، بلکه توانست ذهنیت جامعه را نسبت به امکان پذیر بودن تولید محصولات high-tech داخلی تغییر دهد.

اولین ماشین برقی در ایران چه زمانی ساخته شد؟

بررسی تاریخچه اولین ماشین برقی در ایران نشان می دهد که مسیر ساخت آن یک شبه شکل نگرفته است؛ بلکه نتیجه چند دهه تجربه، آزمایش، شکست و تلاش دوباره بوده است. نخستین نشانه های جدی  از تلاش برای تولید خودرو برقی در ایران به دهه ۱۳۸۰ بازمی گردد؛ زمانی که شرکت های خودروساز به دنبال راه حل هایی برای کاهش آلودگی هوا در کلان شهرها بودند.

اما در آن دوران نبود فناوری باتری مناسب، هزینه شدید واردات تجهیزات، و نبود زیرساخت شارژ باعث شد این پروژه ها تنها در حد نمونه مفهومی باقی بمانند. با این حال، نقطه مهم زمانی رقم خورد که یکی از شرکت های دانش بنیان موفق شد نمونه ای کامل و قابل تردد از «اولین ماشین برقی در ایران» را تولید کند.

این اتفاق در اواخر دهه ۱۳۹۰ شکل گرفت و در اوایل ۱۴۰۰ اولین خودرو برقی ایرانی که قابلیت پلاک گذاری داشت، رونمایی شد. این موضوع را باید یک تغییر تاریخی دانست، زیرا برای نخستین بار یک محصول تمام برقی که با استانداردهای داخلی همخوانی داشت توانست مراحل قانونی را طی کند و به بازار معرفی شود.

این خودرو در حقیقت آغازگر مسیری بود که امروز دیگر تنها متعلق به پژوهشگاه ها یا پروژه های آزمایشی نیست، بلکه در برنامه ریزی رسمی صنعت خودرو و زیرساخت های حمل ونقل کشور حضور دارد.

معرفی اولین خودروی برقی رسمی قابل پلاک در ایران

تا پیش از تولید این خودرو، نمونه های برقی مختلفی در قالب طرح های دانشگاهی یا تبدیل خودروهای بنزینی به برقی وجود داشت، اما هیچ کدام قابلیت پلاک رسمی نداشتند. اولین ماشین برقی در ایران که توانست پلاک ملی دریافت کند، یک خودروی کوچک شهری با ساختاری ساده اما کاملاً استاندارد بود؛ خودرویی که با هدف حمل ونقل سبک درون شهری، مصرف انرژی پایین و آلایندگی صفر طراحی شد.

این خودرو توسط یک شرکت خصوصی با همکاری تیم های دانشگاهی ساخته شد و روند تست های فنی، ایمنی و محیط زیستی را با موفقیت پشت سر گذاشت. سادگی طراحی، وزن کم، و متریال به کاررفته در شاسی باعث شد انرژی کمتری مصرف کند و مطابق استانداردهای خودروهای برقی شهری باشد.

مهم ترین ویژگی این خودرو آن بود که توانست مسیر سخت تاییدیه ها، استانداردها، تست ایمنی و سپس شماره گذاری را طی کند؛ فرآیندی که معمولاً حتی برای خودروهای وارداتی نیز چالش های زیادی دارد. به همین دلیل، این مدل را می توان اولین گام جدی و رسمی ایران به سمت برقی سازی صنعت حمل ونقل دانست.

مشخصات فنی اولین ماشین برقی ایرانی

مشخصات فنی اولین ماشین برقی در ایران شاید در مقایسه با خودروسازان بزرگ دنیا در سطح ابتدایی قرار بگیرد، اما با درنظرگرفتن محدودیت های داخلی، یک گام اساسی و قابل توجه محسوب می شود. این خودرو برای مسیرهای شهری طراحی شده و تمرکز آن روی چابکی، مصرف انرژی کم و نیاز کم به تعمیرات بوده است.

در جدول زیر مهم ترین ویژگی های فنی این خودرو آورده شده است:

این ویژگی ها بر اساس اطلاعات رسمی ارائه شده توسط تولیدکنندگان و نمونه های موجود در بازار داخلی هستند. بخش مهم ماجرا آنجاست که این خودرو با وجود توان متوسط، عملکرد کاملاً قابل قبول و نیازهای حمل ونقل شهری را پوشش می دهد.

از نظر هزینه نگهداری نیز به دلیل حذف سیستم های پیچیده بنزینی، هزینه سرویس دوره ای و تعمیرات بسیار پایین تر بوده و همین موضوع در استقبال اولیه برخی کاربران نقش داشته است.

چالش های تولید اولین خودرو برقی در ایران

ساخت اولین ماشین برقی در ایران هرگز یک روند ساده یا کوتاه مدت نبود. شرکت های سازنده علاوه بر مسائل فنی باید با مشکلات اقتصادی، محدودیت فناوری و نبود زیرساخت روبه رو می شدند. یکی از بزرگ ترین موانع، کمبود تجهیزات تخصصی برای ساخت باتری های لیتیومی بود؛ تجهیزاتی که هزینه بالایی دارند و واردات آنها نیز با محدودیت های زیادی همراه بود.

از سوی دیگر، بسیاری از قطعات مربوط به سیستم مدیریت باتری، کنترل کننده های قدرت (Controller) و برخی از ماژول های الکترونیکی باید یا تولید می شدند یا در صورت واردات، با شرایط سخت گمرکی و هزینه بالا وارد کشور می شدند. تمام این عوامل باعث شد سرعت تولید بسیار پایین تر از حد انتظار باشد.

چالش دیگر، نبود زیرساخت شارژ در سطح شهرها بود. در دوره ای که این خودرو ساخته شد، ایستگاه های شارژ عمومی تقریباً وجود نداشتند و حتی برق رسانی استاندارد برای خودروهای برقی تعریف نشده بود. بنابراین تولیدکنندگان مجبور بودند خودرو را طوری طراحی کنند که با برق خانگی نیز قابل شارژ باشد؛ موضوعی که گرچه مشکلاتی را کاهش می داد، اما محدودیت هایی نیز ایجاد می کرد.

در کنار این مسائل، چالش های اجتماعی نیز وجود داشت؛ بسیاری از مردم نسبت به توان خودروهای برقی تردید داشتند و همین موضوع باعث می شد بازار اولیه به کندی شکل بگیرد.

واکنش بازار و جامعه به اولین ماشین برقی

معرفی اولین ماشین برقی در ایران تنها یک رویداد صنعتی نبود، بلکه یک اتفاق اجتماعی نیز به حساب می آمد. سال ها بود که مردم درباره خودروهای برقی در جهان مطالب مختلف می دیدند اما باور عمومی این بود که ایران فاصله زیادی تا تولید چنین خودرویی دارد. بنابراین زمانی که نخستین نمونه پلاک دار ایرانی معرفی شد، واکنش ها در شبکه های اجتماعی، رسانه ها و حتی بین کارشناسان بسیار متفاوت و گاه متناقض بود.

در یک سو کاربرانی قرار داشتند که این اتفاق را یک گام واقعی و جسورانه می دانستند؛ آنها معتقد بودند که تولید اولین ماشین برقی در ایران می تواند زمینه ساز توسعه فناوری های جدید و کاهش وابستگی به سوخت های فسیلی شود. از طرف دیگر، گروهی نیز با تردید به موضوع نگاه می کردند و محدودیت هایی مثل برد کم، توان متوسط و نبود ایستگاه شارژ را مانعی برای استقبال گسترده می دانستند.

بازار نیز واکنشی چندلایه داشت. برخی از سرمایه گذاران به دنبال فرصت های جدید در حوزه باتری، ایستگاه شارژ و قطعات الکتریکی بودند و همین موضوع، نگاه جدیدی به صنایع مکمل ایجاد کرد. با این حال، عموم مردم هنوز ترجیح می دادند ابتدا عملکرد واقعی خودرو را در خیابان ها ببینند و سپس تصمیم گیری کنند. با گذشت زمان و تردد چندین نمونه از این خودرو، نگاه جامعه نسبت به آن متعادل تر شد و اکنون بسیاری آن را به عنوان شروع یک مسیر جدید می بینند، نه پایان آن.

اولین ماشین برقی ایران در مقایسه با ماشین برقی یوز

وقتی صحبت از خودرو برقی در ایران می شود، نام «یوز» از شرکت دانش بنیان دانشگاه آزاد قزوین نیز مطرح می شود. بسیاری از افراد تصور می کنند یوز اولین ماشین برقی در ایران بوده، اما در واقع تفاوتی مهم بین این دو وجود دارد: یوز سال ها قبل معرفی شد ولی قابلیت پلاک گذاری رسمی نداشت.

برای مقایسه بهتر لازم است ویژگی های هر دو مدل بررسی شود. اولین ماشین برقی ایران که توانست پلاک ملی دریافت کند، از نظر استانداردهای رسمی، ایمنی، تست های محیط زیستی و زیرساخت حقوقی در جایگاهی کاملاً متفاوت قرار دارد. به بیان ساده، یوز یک محصول دانشگاهی و تحقیقاتی بود و نقش مهمی در توسعه دانش داخلی داشت، اما از نظر مقررات و مجوزهای تردد با نمونه رسمی قابل مقایسه نبود.

از نظر فنی نیز تفاوت هایی وجود داشت. یوز بیشتر برای مسیرهای کوتاه و محیط های کوچک طراحی شده بود و برد محدودتری داشت. در مقابل، اولین ماشین برقی در ایران توانست برد بیشتری ارائه دهد و ساختار بدنه آن استانداردهای لازم برای شماره گذاری را کسب کرده بود. همین تفاوت، جایگاه این خودرو را به عنوان نخستین خودروی برقی واقعی و رسمی در کشور تثبیت کرد.

قیمت اولین ماشین برقی در زمان عرضه

یکی از موضوعاتی که از همان ابتدا مورد توجه قرار گرفت، قیمت اولین ماشین برقی در ایران بود. با وجود اینکه این خودرو در کلاس خودروهای کوچک شهری قرار می گیرد، هزینه ساخت آن به دلیل فناوری باتری و قطعات الکترونیکی بسیار بالاتر از خودروهای بنزینی هم رده است.

در زمان عرضه اولیه، قیمت این خودرو بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان اعلام شد؛ رقمی که در مقایسه با خودروهای بنزینی اقتصادی کمی بالا به نظر می رسید، اما باید توجه داشت که هزینه ساخت باتری، سیستم مدیریت توان و کنترلر اصلی، بخش بزرگی از قیمت نهایی را تشکیل می دهد.

همچنین خودروهای برقی هزینه سوخت بسیار ناچیزی دارند و هزینه نگهداری آنها در طولانی مدت بسیار کمتر است. حذف تعویض روغن، نبود سیستم های پیچیده احتراق، کاهش قطعات مصرفی و پایداری موتور الکتریکی باعث می شود که در چند سال استفاده، اختلاف قیمت اولیه تا حدی جبران شود. با این حال، در آن زمان بازار ایران هنوز آماده پذیرش هزینه اولیه بالا نبود و همین موضوع بر روند فروش اثر گذاشت.

نقش این خودرو در آینده صنعت برقی ایران

تأثیر اولین ماشین برقی در ایران تنها به تولید یک مدل محدود نمی شود؛ بلکه نقطه ای ست که از آن به بعد نقشه راه صنعت خودرو کشور تغییر کرد. این خودرو ثابت کرد که امکان توسعه پلتفرم های برقی بومی وجود دارد و همین موضوع باعث شد صنایع مختلف درگیر این حوزه شوند؛ از تولیدکنندگان باتری و شارژر گرفته تا شرکت های نرم افزاری که روی مدیریت انرژی و سیستم های هوشمند کار می کنند.

ورود این خودرو به بازار باعث شد نگاه جدیدی در وزارت صمت، شهرداری ها و سازمان ملی استاندارد ایجاد شود. اکنون بسیاری از شهرها برنامه ریزی اولیه برای ساخت ایستگاه شارژ شهری را آغاز کرده اند و شرکت های خصوصی نیز وارد حوزه تولید شارژرهای خانگی و صنعتی شده اند.

این خودرو علاوه بر نقش صنعتی، یک اثر روانی مهم نیز داشت؛ یعنی اینکه جامعه دید تولید خودرو برقی در ایران غیرممکن نیست. هرچند این مسیر بسیار طولانی و پرچالش است، اما آغاز آن با تولید اولین ماشین برقی در ایران به عنوان یک نمونه واقعی، انگیزه ای برای ادامه دادن این راه به وجود آورد.

در آینده نزدیک، انتظار می رود نسخه های قوی تر، با برد بیشتر، طراحی مدرن تر و امکانات هوشمند توسعه یابند. در واقع، این خودرو را باید «نقطه شروع یک انقلاب آرام» در صنعت حمل ونقل کشور دانست.

سخن نهایی

اولین ماشین برقی در ایران یک محصول ساده یا یک پروژه موقتی نبود، بلکه آغازی برای تغییر نگرشی بزرگ در صنعت خودرو کشور بود. این خودرو نشان داد که حتی با وجود محدودیت های اقتصادی، کمبود فناوری و چالش های زیرساختی، می توان محصولی تولید کرد که با استانداردهای جهانی قابل مقایسه باشد. اهمیت اصلی این خودرو در این است که امید تازه ای برای توسعه فناوری های پاک و حرکت به سمت آینده ای کم آلاینده ایجاد کرده است.

ممکن است این خودرو از نظر امکانات، توان موتور یا برد حرکتی در سطح خودروهای برقی جهان نباشد، اما ارزش واقعی آن در «نخستین بودن» و باز کردن مسیر برای ده ها پروژه دیگر است. امروز وقتی درباره خودروهای برقی، باتری های لیتیومی، شارژرها و حمل ونقل پاک صحبت می کنیم، باید بدانیم که همه این مسیرها از معرفی اولین ماشین برقی در ایران آغاز شده است. آینده ای که شاید سال ها دور به نظر می رسید، اکنون بسیار نزدیک تر شده و این خودرو را باید یکی از دلایل اصلی آن دانست.

سوالات متداول

۱. آیا اولین ماشین برقی در ایران کاملاً ایرانی بود؟

این خودرو از نظر طراحی و ساخت بدنه داخلی بود اما برخی قطعات مهم مانند سلول های باتری یا ماژول های الکترونیکی از کشورهای دیگر وارد شد. با این حال، مونتاژ، طراحی ساختاری، سیستم مدیریت توان و بخش زیادی از کنترلر در داخل توسعه یافت.

۲. اولین ماشین برقی در ایران چه بردی داشت؟

برد این خودرو بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلومتر بود که برای استفاده شهری کاملاً مناسب محسوب می شود. این میزان برد برای اولین نسل خودروهای برقی داخلی قابل قبول و مطابق استانداردهای جهانی خودروهای شهری است.

۳. آیا این خودرو توانست وارد تولید انبوه شود؟

تعداد محدودی تولید شد و به خیابان ها آمد، اما هنوز به تولید انبوه نرسیده است. دلایلی مانند هزینه بالای باتری، نبود زیرساخت شارژ و محدودیت های اقتصادی باعث شد سرعت تولید کمتر از انتظار باشد.

۴. آیا این خودرو ارزش خرید داشت؟

در زمان عرضه، ارزش خرید آن برای کاربری شهری منطقی بود؛ به خصوص به دلیل قیمت پایین سوخت و هزینه نگهداری بسیار کم. با این حال، برخی کاربران ترجیح می دادند ابتدا عملکرد آن را در بلندمدت ببینند و سپس تصمیم گیری کنند.